Het vraagstuk over wie in België de touwtjes in handen heeft is er een dat ik graag uitgelegd zie, zeker als het iemand als Ivan De Vadder de mentor van dienst is. Ik luisterde dan ook vol aandacht naar De Vadder’s uiteenzetting over waarom de besluitvorming uiteindelijk bij zes mensen ligt en waarom de democratie voor een stuk is scheefgetrokken door het te grote machtsaandeel van de regering.
Toch had ik het gevoel dat er twee onderwerpen ontbraken: ten eerste de impact van de Europese regelgeving op de Belgische en Vlaamse wetten, en ten tweede de rechtstreekse invloed van de lobbyisten op de mensen die in België het roer in handen hebben en dus de onrechtstreekse macht die ze in België hebben. De vraag die ik hierover aan De Vadder stelde gaf me niet direct een duidelijker zicht op, dus besloot ik zelf een en ander over het onderwerp te lezen. Dit verslag is een samenvatting van wat ik, naar aanleiding van Ivan De Vadder’s lezing, heb bijgeleerd over de lobbygroepen in de Wetstraat en hun invloed op de Belgische en Europese besluitvorming.
De Vadder kaatste mijn vraag over de lobby terug met een andere vraag: ‘definieer eens wat een lobbyist is’. Ik antwoordde het volgende: ‘een lobbyist is een persoon die in opdracht van een bedrijf of een belangengroep de besluitvormers probeert te beïnvloeden in het voordeel van haar opdrachtgever.’ Achteraf gezien is dat misschien een te negatieve formulering. Het is immers niet meer dan democratisch dat de Belgische en Europese machtsheren het middenveld betrekken bij het besluitvormingsproces in plaats van te besturen vanuit een ivoren toren. Bij de Europese commissie en het Europees parlement is het zelfs een verplichting. Er lijkt in eerste instantie dus niks aan de hand. Lobbyisten voorzien vaak zelfs informatie en expertise die de Europese ambtenaren nodig hebben om hun werk te doen. Ook een aantal Europese parlementsleden appreciëren het werk van lobbyisten en zien hen soms zelf als een extra werknemer.
opdrachtgever onbekend
Toch heeft lobbyen bij veel mensen een uitgesproken negatieve connotatie. Niet altijd terecht, maar lobbyisten de heilige onschuld toekennen zou minstens zo erg zijn. Men kan zich absoluut een aantal vragen stellen bij de activiteiten van lobbyisten, zeker in de buurt van de Wetstraat. ‘Like birds en bees taking in the scent and nectar of the flowers of Brussels, they try to enjoy the honey and money of the EU’, schrijft Prof. van Schendelen in zijn boek ‘Machiavelli in Brussels – The Art of Lobbying in the EU’. Waarom staat Brussel nu op een uitgesproken tweede plaats op het lijstje met steden waar het grootste aantal lobbyisten verblijft? Volgens Corporate Europe Observatory, een Nederlandse organisatie die het reilen en zeilen van de lobby in Brussel op de voet volgt, hokken er zo’n vijftien- à twintigduizend lobbyisten samen rond de Wetstraat. Hoe dichter bij de macht, hoe beter. In een van de kantoren in de Wetstraat huist TechCentralSation, een agressieve lobbygroep die gefinancierd wordt door grote economische spelers als ExxonMobil, Microsoft en McDonalds. Ook de Scientologie-beweging heeft haar kantoor in de Wetstraat.
Het is ook opvallend dat er slechts 5108 geaccrediteerde lobbyisten zijn in Brussel. Van de andere tien- tot vijftienduizend weet men dus niet voor wie ze werken of wat hun doelen zijn; parlementsleden en Eurocommissarissen worden bestookt met informatie uit onduidelijke bronnen. Van figuren met persoonlijke belangen over bedrijven tot lokale overheden; al wie invloed wil uitoefen op de besluitvorming in Europa (en dus alle lidstaten afzonderlijk) heeft een pionnetje in de Wetstraat. Prof. van Schendelen gaat zelfs zo ver te beweren dat sommige leden van de Europese Commissie zich gedragen als lobbyisten (en inderdaad, bij wie gaan de wenkbrauwen niet omhoog als de Duitse eurocommissaris de belangen van zijn nationale autoindustrie weer eens verdedigt?
Kennis van zaken
Sinds Brussel zichzelf uitriep tot Europese hoofdstad ondergin het Europese kwartier een totale metamorfose. ‘s Avonds en tijdens het weekend is het er erg rustig tussen de vaak gloednieuwe kantoorgebouwen, maar tijdens de kantooruren werken er zo’n 85.000 mensen. Eén reden waarom het lobbyspel hier gespeeld wordt is uiteraard de machtsconcentratie, maar er is meer aan de hand. De duizenden lobbyisten geloven dat het mogelijk is om de EU te beïnvloeden en hebben daar hun redenen voor. De ingewikkeld en vaak onduidelijke Europese machtsstructuur een aantal bedenkelijke gevolgen: zoals al gezegd moeten het Europees Parlement en de Europese Commissie rekening houden met het middenveld. Dat is op zich geen negatief feit, het zou in theorie de macht zelfs dichter bij de burger kunnen brengen. Maar de complexiteit van de Europese entiteit zorgt er ook voor dat er een soort kenniskloof ontstaat. Enkel wie voldoende tijd en geld kan investeren om de structuren te leren begrijpen kan ook invloed uitoefenen. Kennis is macht, met andere woorden. ‘Het enige ruilmiddel, het toegangsticket voor de lobbyisten in Europa is hun expertise en hun representativiteit’, schrijft Ingrid Van Daele in Knack.
Er is met andere woorden sprake van een scheefgetrokken verhouding. Zoals het parlement een afspiegeling is van de bevolking, zo zou de verhoudingen bij lobbyisten dat ook moeten zijn als de redenering van de middenveldinspraak wil opgaan. De cijfers tonen duidelijk dat dat niet het geval is. Volgens Corporate Europe Observation werkt slechts tien procent van de lobbyisten voor een ngo en zijn er voor elke ngo-lobbyist zes die voor een bepaalde industrietak werken en ze herinneren de commissarissen er maar al te graag aan dat de Lissabondoelstellingen wel eens in het gedrang zouden kunnen komen als die of deze maatregel wordt doorgevoerd.
Lightcorruptie
De Britse Liberaal-Democraat Chris Davis, sinds 1999 lid van het Europese Parlement, liet zich ooit ontvallen dat hij simpelweg nood heeft en zelfs vertrouwd op lobbyisten om de werkdruk en de complexiteit van Europese agenda aan te kunnen. Net als in de journalistiek is aangereikte informatie voor een volksvertegenwoordiger een mes dat langs twee kanten snijdt. Parlementsleden en commissarissen zouden zich altijd moeten afvragen of degene die hen informatie doorgeeft niet een bepaalde bedoeling heef en wat hij (of zijn broodheer) wint met het bekend maken van de informatie. Het is absurd te vertrouwen op een lobbyist die een bepaald doel heeft, zelfs al zijn zijn cijfers correct. Cijfers vertellen niet het hele verhaal.
Corruptie, zo vertelde Ivan De Vadder, is het beïnvloeden van de besluitvorming door bedrijven via het aanbieden van financiële voordelen. Trek die vergelijking door en je kan enkel concluderen dat sommige vormen van lobbyen een light-versie van corruptie zijn. Door onderzoek en informatiewinning uit te besteden aan lobbyisten bespaart de unie collectief geld uit, maar in ruil krijgt ze wel een eenzijdig verhaal.
Het is duidelijk dat er in eerste instantie nood is aan transparantie. Er bestaan gelukkig een aantal organisaties die als waakhond optreden, maar dat is niet voldoende. Als er in het Europees Parlement opeens door tien verschillende parlementsleden eenzelfde amendement wordt ingediend, dan weet je dat er wat mis is.
bronnen:
‘Lobbyplanet: Brussels, the EU quarter’ (Corporate Europe Observatory), online op www.corporateeurope.org, juli 2005
‘de vierde macht van Europa’ (Ingrid Van Daele), KNACK, 8 december 2004
‘Machiavelli in Brussels: The Art of Lobbying the EU’ (M.P.C.M. van Schendelen), Amsterdam University Press, 2005
Tags: besluitvorming, europa, europees parlement, europese commissie, ivan de vadder, journalistiek, lobby, lobbycracy, lobbyisten, lobbyplanet, machiavelli, macht, politiek, wetstraat
